روند تغییرات شاخص بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی و خصوصیات کمی و کیفی 9 ﮊنوتیپ پنبه (ارقام و دو رگ های ممتاز) در ایستگاه تحقیقات پنبه کردکوی و هاشم آباد به مدت دو سال زراعی 77-1376 مورد ارزیابی قرار گرفتند. طرح در قالب بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار د رمزرعه اجرا شد. شاخص بیماری (حاصلضرب شدت آلودگی در تعداد بوته های بیماری هر کرت)، عملکرد کل، محصول چین اول (زودرسی)، متوسط وزن قوزه، متوسط تعداد قوزه و تعداد بوته های بارده هر کرت در مزرعه تعیین گردیدند. صفات فوق مورد تجزیه و تحلیل آماری سالیانه و درنهایت تجزیه مرکب دو ساله قرار گرفتند و میانگین ها با آزمون چند دامنه ای دانکن مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج حاصل از تجزیه مرکب دو ساله نشان داد، اختلاف تیمارها در کلیه صفات با اطمینان 99 درصد معنی دار بوده است. براساس نتایج مقایسه میانگین مرکب صفات ارقام و دورگ های پنبه، رقم سای اکرا 324 برتری قابل توجهی (از نظر عملکرد، خصوصیات کیفی الیاف و تحمل به بیماری) نسبت به سایر ارقام داشته و به عنوان یک گزینه خوب جهت معرفی و جایگزینی ارقام رایج منطقه و انتخاب برای کارهای به نژادی در استان گلستان پیشنهاد می گردد.

تاخیر در کاشت و افزایش تراکم گیاهی به منظور جبران کاهش عملکرد ناشی از تاخیر در کاشت، تغییراتی را در مورفولوژیکی پنبه از جمله ارتفاع ساقه اصلی، تعداد گره، طول و تعداد شاخه های رویشی و زایشی ایجاد می کند. از اینرو، به منظور بررسی اثرات تاریخ کاشت و تراکم بوته بر ویژگی های مورفولوژیکی پنبه (رقم سای اکرا) آزمایشی در سال 1381 در ایستگاه تحقیقات پنبه کارکنده - کردکوی به اجرا درآمد. سه فاصله بوته در ردیف 10، 20 و 30 سانتی متر به عنوان فاکتور فرعی و دو فاصله ردیف 60 و 80 سانتی متر به عنوان فاکتور فرعی در سه تاریخ کاشت (بیستم اردیبهشت، دهم خرداد و اول تیر) به عنوان فاکتور اصلی به صورت کرت های دو بار خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان دادند که با تاخیر در کاشت تعداد شاخه رویا و ارتفاع بوته کاهش و طول بلندترین شاخه رویا، تعداد گره ساقه اصلی و تعداد شاخه زایا افزایش یافت، اما طول شاخه زایا تحت تاثیر تاریخ کاشت قرار نگرفت. در هر سه تاریخ کاشت، با افزایش تراکم بوته در متر مربع تعداد شاخه رویا در بوته، طول بلندترین شاخه رویا، تعداد شاخه زایا در بوته، طول شاخه زایا و تعداد گره ساقه اصلی کاهش یافت اما ارتفاع گیاه با افزایش تراکم گیاهی تا حدی افزایش یافته است به طوری که این افزایش ارتفاع در تاریخ کاشت های بیستم اردیبهشت، دهم خرداد و اول تیر به ترتیب تا تراکم 13.3، 14.4 و 13.7 بوته در متر مربع رخ داده است. از بین صفات مورفولوژیکی پنبه، در تاریخ کاشت معمول تعداد گره در ساقه اصلی و در تاریخ کاشت های متوسط و دیر هنگام طول بلندترین شاخه رویا بیشترین حساسیت را به افزایش تراکم بوته داشت.

یکی از عوامل مهم در تصمیم گیری های زراعی به منظور دستیابی به عملکردهای بالا، همراه با کیفیت مناسب تعیین تراکم مطلوب گیاهی برای تاریخ های مختلف کاشت است، بنابراین به منظور بررسی اثرات تاریخ کاشت دیر هنگام و تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد پنبه (رقم سای اکرا) آزمایشی در سال 1381 در ایستگاه تحقیقات پنبه کارکنده- کردکوی به اجرا درآمد. سه فاصله بوته 10، 20 و 30 سانتی متر به عنوان فاکتور فرعی و دو فاصله ردیف 60 و 80 سانتی متر به عنوان فاکتور فرعی در سه تاریخ کاشت (بیستم اردیبهشت، دهم خرداد و اول تیر) به عنوان فاکتور اصلی به صورت آزمایش کرت های دو بار خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که تاخیر در کاشت سبب کاهش عملکرد، تعداد قوزه در متر مربع و افزایش وزن قوزه و تعداد دانه در قوزه شد که عامل اصلی کاهش عملکرد کاشت های تاخیری تعداد قوزه کمتر در مترمربع، ریزش زیاد اندام های زایشی و بقای پایین قوزه بود. با تاخیر در کاشت عملکرد تاریخ های کاشت دهم خرداد و اول تیر نسبت به تاریخ کاشت بیستم اردیبهشت 25 و 58 درصد کاهش یافت. در بین اجزای عملکرد تعداد قوزه در بوته همبستگی مثبت بالایی با عملکرد داشت. تراکم مطلوب گیاهی (تراکمی که بیشترین عملکرد را داشت) در تاریخ کاشت معمول و دیر هنگام به ترتیب 13.8 و 9 بوته در متر مربع بود و در تاریخ کاشت متوسط بین تراکم ها اختلاف معنی داری از نظر عملکرد وجود نداشت.

بین کارشناسان و کشاورزان در مورد استفاده از سیستم بارانی برای آبیاری مزارع پنبه اختلاف نظر اساسی وجود دارد. دوره گلدهی پنبه طولانی است و در صورت برخورد قطرات آب به دانه گرده، تلقیح مختل شده و با ریزش کل، عملکرد کاهش می یابد. همچنین تماس آب با وش ممکن است بر کیفیت الیاف، قوه نامیه و انبارداری بذر پنبه تاثیر سو داشته باشد. پژوهشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار و چهار تیمار مقدار آب آبیاری (آبیاری به اندازه 100، 40، 70 و صفر درصد تبخیر از تشتک تبخیر کلاس آ) در دو سال زراعی 1383 و 1384 در گرگان صورت گرفت. در سال اول مقدار آب آبیاری بر عملکرد کل وش در سطح یک درصد، طول الیاف و ظرافت در سطح پنج درصد اثر معنی دار داشته است. اما یکنواختی، استحکام و ازدیاد طول (کشش) الیاف تحت تاثیر معنی دار مقادیر مختلف آب قرار نگرفت. در سال دوم عملکرد کل وش، زودرسی و ظرافت در سطح آماری یک درصد معنی دار گردید. بنابراین مقادیر مختلف آب علاوه بر اثر مستقیم بر عملکرد، طول و ظرافت الیافت را تحت تاثیر قرار می دهد.

این تحقیق به منظور بررسی اثر تراکم بر روی سه رقم پنبه در آزمایش دوبار خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 4 تکرار در دو سال 1378 و 1379 در ایستگاه تحقیقات پنبه کارکنده گرگان صورت گرفت. فاکتور اصلی شامل سه رقم پنبه به اسامی ساحل، سای اکرا 324 و زتا-2، فاکتور فرعی شامل دو فاصله ردیف 80 و 100 سانتیمتر و فاکتور فرعی شامل سه فاصله بوته روی ردیف 10، 20 و 30 سانتیمتر در نظر گرفته شد. در کلیه تیمارها صفات ارتفاع بوته، طول شاخه رویا، تعداد شاخه رویا و زایا، تعداد قوزه در بوته، وزن قوزه و عملکرد وش اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد که رقم سای اکرا 324 با داشتن تعداد قوزه بیشتری در بوته نسبت به دو رقم دیگر دارای عملکرد وش بیشتری بود، به طوری که این رقم نسبت به رقم ساحل در حدود 600-400 کیلوگرم عملکرد وش بیشتر و نسبت به رقم زتا-2 در حدود 500-200 کیلوگرم عملکرد وش بیشتری تولید کرد. در کلیه ارقام بالاترین عملکرد وش در تراکم های بوته بالا به دست آمد، به طوری که بیشترین عملکرد در رقم ساحل در تراکم بوته 125000 بوته در هکتار، در رقم سای اکرا 324 در تراکم بوته 125000، و 62500 بوته و در رقم زتا-2 نیز در تراکم بوته 125000 و بوته به دست آمد. پیشنها می گردد آزمایشات تکمیلی در چند سال و چند مکان بر روی تراکم های کاشت بالاتر از 125000 بوته در هکتار و فواصل ردیف باریک و ارقام پنبه با فرم بوته بسته انجام گیرد و فاکتورهایی از قبیل درصد پوشش کانوپی، شاخص سطح برگ، دریافت تشعشع توسط کانوپی و کارایی مصرف نور و آب اندازه گیری گردد.

خاک ورزی حفاظتی یکی از روش های مفید برای جلوگیری از تلفات عناصر غذایی، فرسایش خاک و کاهش هزینه های تولید می باشد. این تحقیق به منظور بررسی اثر نظام های مختلف خاک ورزی بر روی سه رقم پنبه با آرایش کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در دو ایستگاه هاشم آباد و کارکنده گرگان صورت گرفت. فاکتور اصلی شامل پنج روش خاک ورزی شامل شخم، چیزل، دیسک، نواری و بدون شخم و فاکتور فرعی شامل سه رقم پنبه به اسامی سای اکرا 324، سیندوز 80 و زودرس موتاژنز در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که بین سیستم های مختلف خاک ورزی اختلاف معنی داری وجود داشت به طوری که در کلیه ارقام عملکرد وش، طول شاخه رویا، تعداد شاخه رویا و زایا، ارتفاع بوته و تعداد قوزه در سیستم خاک ورزی چیزل و دیسک (خاک ورزی حفاظتی) بیشتر از تیمار شخم (خاک ورزی مرسوم) و بدون شخم بود. رقم سای اکرا 324 در مقایسه با دو رقم دیگر به دلیل داشتن تعداد قوزه بیشتر دارای عملکرد وش بیشتری بود. عملکرد وش در سیستم بدون شخم در مقایسه با سیستم های خاک ورزی حفاظتی و رایج کمتر بود اما بوته های رشد یافته در این سیستم کوچکتر و شاخه دهی کمتری داشت. بنابراین برای حصول عملکردهای بالاتر از این سیستم، می توان تراکم بوته را افزایش داد و برای دستیابی به این هدف، پیشنهاد می شود آزمایشات تکمیلی به منظور بررسی اثرات تراکم های مختلف در این سیستم بررسی گردد و سیستم خاک ورزی حفاظتی با مطالعات جامع تر جایگزین سیستم خاک ورزی مرسوم شود.

به منظور بررسی اثرات تاریخ کاشت بر عملکرد و اجرای عملکرد سه رقم پنبه، آزمایشی در سال 1379 در ایستگاه تحقیقات پنبه هاشم آباد گرگان به اجرا در آمد. سه رقم پنبه به نامهای ساحل، سال اکرا و دلتاپاین به عنوان فاکتور فرعی در 4 تاریخ کاشت (4 و 19 اردیبهشت، 4 و 19 خرداد( به عنوان فاکتور اصلی به صورت آزمایش کرتهای یک بار خردشده در قالب بلوکهای کامل تصادفی در 4 تکرار مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که تاخیر در کاشت سبب کاهش عملکرد، تعداد قوزه در بوته، وزن قوزه و وزن صد دانه می شود. با تاخیر در کاشت عملکرد تاریخ های کاشت دوم، سوم و چهارم نسبت به اول به ترتیب 16، 24 و 43 درصد کاهش یافت و به ازای هر روز تاخیر در کاشت از 4 اردیبهشت تا 19 خرداد به ترتیب عملکرد ساحل 50 کیلوگرم در هکتار، سای اکرا 24 کیلوگرم در هکتار و دلتاپاین 42 کیلوگرم در هکتار کاهش یافت. در بین اجزای عملکرد تعداد قوزه در بوته، همبستگی بالایی با عملکرد داشت. رقم سای اکرا با داشتن بیشترین قوزه در بوته دارای بیشترین عملکرد در هکتار بود. با تاخیر در کاشت، تعداد قوزه در بوته کاهش یافت. در بین ارقام، رقم سای اکرا دارای کمترین وزن قوزه نسبت به دو رقم دیگر بود ولی حساسیت نسبی وزن قوزه سای اکرا به تاریخ کاشت کمتر از دو رقم دیگر بود. نتایج این تحقیق حاکی از این است که در تاریخ کاشت 4 اردیبهشت در کلیه ارقام بالاترین عملکرد بدست آمد و همچنین در تاریخ کاشت های دیر، رقم سای اکرا عملکرد بالاتری نسبت به دو رقم دیگر تولید کرد و یا به عبارت دیگر، رقم سای اکرا با شرایط محیط متفاوت بهتر خودش را انطباق داده و در تاریخ کاشت های دیرتر، نسبت به دو رقم دیگر عملکرد بالاتری تولید کرد.

این تحقیق با هدف بررسی یکی از جنبه های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی مقاومت به تنش شوری خاک انجام شد و در آن تغییرات دوره ای فعالیت پراکسیدازی پنبه در مراحل مختلف رشد رویشی، تحت اثر شوری های مختلف خاک طبیعی و ژنوتیپ گیاه اندازه گیری شد. بنابراین دو رقم پنبه (Gossypium hirsutum L.) شامل سای اکرا (Siokra) و ساحل (Sahel)، در چهارسطح شوری خاک طبیعی [هدایت الکتریکی 0.6 (شاهد)، 6.3، 12.3 و 16 (دسی زیمنس بر متر)]، کشت شدند. سنجش ها در سه مرحله از رشد رویشی شامل مرحله دو برگی، چهار برگی و شش برگی صورت گرفت. در برگ های هر دو رقم از مرحله اول تا سوم با افزایش شوری، غلظت های یون های Na+ و Cl- به طور قابل ملاحظه ای افزایش داشت. تنش شوری موجب کاهش، میزان نسبی آب (RWC)، سرعت رشد گیاه (CGR) و شاخص سطح برگ (LAI) گردید. فعالیت پراکسیدازی رقم ساحل در هر سه مرحله رشد رویشی افزایش داشت و در رقم مقاوم سای اکرا در مرحله اول و مرحله دوم از مزرعه کاهش یافت، ولی در مرحله سوم افزایش بالایی نشان داد. با توجه به مقاومت بالاتر رقم سای اکرا نشان داد این رقم در مراحل اولیه، یا نیاز به آنزیم های آنتی اکسیدانت نداشته و یا از سایر آنزیم ها برای فعالیت های آنتی اکسیدانت استفاده کرده است. اثر شوری بر فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت با توجه به درجه شوری خاک، ژنوتیپ گیاه (رقم)، مرحله رشد روشی (در رقم سای اکرا) تغییر کرد. در رقم حساس بین فعالیت پراکسیدازی و افزایش تنش شوری همبستگی مثبت وجود داشت. فعالیت پراکسیدازی رقم ساحل به سطوح «بالقوه» اولیه آن بستگی داشت اما در رقم سای اکرا کاملا القایی بود. اگر فعالیت پراکسیدازی بعنوان یک مکانسیم مقاومت به شوری مواد استفاده قرار گیرد، در گیاهان مختلف مرحله رویشی افزایش آن متفاوت است، زیرا در رقم سای اکرا در مرحله سوم (برگ های 5 و 6) شروع به افزایش کرد.